
Spis treści
Rozdział 1
Bezpieczeństwo pracy w laboratorium mikrobiologicznym ....................... 9
Elżbieta Hać-Szymańczuk
1.1. Czynniki biologiczne i ich klasyfikacja ................................................... 10
1.2. Drogi narażenia na czynniki biologiczne ................................................. 12
1.3. Klasy bezpieczeństwa laboratoriów ......................................................... 13
1.4. Zasady bezpiecznej pracy w laboratorium mikrobiologicznym .............. 14
Rozdział 2
Laboratorium mikrobiologiczne, wyposażenie i metody sterylizacji ............................ 23
Iwona Gientka
2.1. Funkcje laboratorium mikrobiologicznego .............................................. 23
2.2. Pomieszczenia w laboratorium mikrobiologicznym ................................ 24
2.3. Metody zapewnienia jałowości ................................................................ 25
2.4. Wyposażenie laboratorium mikrobiologicznego ..................................... 29
Rozdział 3
Mikroskopia i techniki przygotowania preparatów .................................. 39
Anna Chlebowska-Śmigiel
3.1. Mikroskop optyczny – budowa i zasada działania .................................. 39
3.2. Wielkości charakteryzujące mikroskop optyczny .................................... 41
3.3. Rodzaje mikroskopów ............................................................................. 43
3.4. Technika mikroskopowania ..................................................................... 45
3.5. Przygotowanie preparatów do obserwacji mikroskopowych .................. 47
3.6. Mierzenie wielkości drobnoustrojów ....................................................... 48
Rozdział 4
Pożywki mikrobiologiczne ........................................................................... 51
Anna M. Kot
4.1. Składniki podłoży .................................................................................... 51
4.2. Podział podłoży ........................................................................................ 53
4.3. Podłoża chromogenne .............................................................................. 55
4.4. Płyny do rozcieńczeń ............................................................................... 56
4.5. Zasady przygotowania podłoży mikrobiologicznych .............................. 56
4.6. Podłoża diagnostyczne w mikrobiologii żywności .................................. 57
Rozdział 5
Techniki posiewów i hodowli mikroorganizmów........................................ 59
Kamil Piwowarek
5.1. Techniki posiewów .................................................................................. 59
5.2. Metody hodowli ....................................................................................... 62
Rozdział 6
Czyste kultury – pozyskiwanie i przechowywanie ..................................... 67
Marek Kieliszek
6.1. Pojęcie czystej kultury ............................................................................. 67
6.2. Kolekcje czystych kultur .......................................................................... 68
6.3. Metody przechowywania czystych kultur ............................................... 70
6.4. Metody otrzymywania czystych kultur mikroorganizmów ..................... 71
Rozdział 7
Mikroskopowe grzyby strzępkowe – pleśnie .............................................. 75
Iwona Gientka
7.1. Fizjologia grzybów mikroskopowych ...................................................... 75
7.2. Hodowla pleśni ........................................................................................ 76
7.3. Morfologia i rozmnażanie pleśni ............................................................. 76
7.4. Podstawowa charakterystyka poszczególnych gromad pleśni ................. 80
Rozdział 8
Mikroskopowe grzyby – drożdże ................................................................. 85
Edyta Lipińska
8.1. Ogólna charakterystyka drożdży i ich klasyfikacja ................................. 85
8.2. Morfologia drożdży ................................................................................. 86
8.3. Metabolizm drożdży ................................................................................ 89
8.4. Rozmnażanie drożdży .............................................................................. 90
8.5. Charakterystyka wybranych rodzajów drożdży szczególnie ważnych w mikrobiologii żywności i biotechnologii .............................. 92
8.6. Diagnostyka drożdży ............................................................................... 95
Rozdział 9
Bakterie .......................................................................................................... 99
Iwona Gientka
9.1. Cechy morfologiczne bakterii .................................................................. 99
9.2. Budowa komórki bakteryjnej ................................................................. 101
9.3. Rozmnażanie bakterii ............................................................................. 104
9.4. Wytwarzanie endospor ........................................................................... 105
9.5. Klasyfikacja bakterii .............................................................................. 106
9.6. Najważniejsze metody stosowane podczas diagnostyki bakterii ........... 110
Rozdział 10
Techniki barwienia mikroorganizmów ..................................................... 119
Alicja Synowiec
10.1. Charakterystyka barwników stosowanych w mikrobiologii ................ 119
10.2. Preparaty utrwalone ............................................................................. 119
10.3. Wybrane techniki barwienia stosowane w mikrobiologii .................... 120
Rozdział 11
Czynniki wpływające na wzrost drobnoustrojów .................................... 127
Kamil Piwowarek
11.1. Czynniki fizykochemiczne ................................................................... 127
11.2. Relacje między mikroorganizmami ..................................................... 132
11.3. Utrwalanie żywności ............................................................................ 134
Rozdział 12
Metody liczenia mikroorganizmów ........................................................... 139
Iwona Gientka
12.1. Metody bezpośredniego liczenia .......................................................... 139
12.2. Metoda hodowlana (płytkowa) liczenia drobnoustrojów .................... 141
Rozdział 13
Analiza mikrobiologiczna żywności – pobieranie i przygotowywanie próbek do badań mikrobiologicznych ...... 147
Anna Bzducha-Wróbel
13.1. Ogólne wymagania dotyczące przygotowania próbek ........................ 147
13.2. Pobieranie próbek ................................................................................ 147
13.3. Etap przednamnażania ......................................................................... 152
13.4. Wymagania dla hodowli i interpretacja wyników ................................ 153
13.5. Metody badania jakości mikrobiologicznej w podłożach płynnych ......................................................................... 154
Rozdział 14
Analiza mikrobiologiczna środowiska produkcji .................................... 157
Marek Kieliszek
14.1. Analiza mikrobiologiczna wody .......................................................... 157
14.2. Analiza mikrobiologiczna powietrza ................................................... 161
14.3. Analiza mikrobiologiczna powierzchni ............................................... 164
SPIS TREŚCI 6
Rozdział 15
Analiza mikrobiologiczna żywności pochodzenia roślinnego ................. 169
Katarzyna Pobiega
15.1. Mikroflora świeżych owoców i warzyw .............................................. 170
15.2. Mikroflora zbóż i ich przetworów ........................................................ 171
15.3. Mikroflora konserw roślinnych ............................................................ 173
15.4. Mikroflora soków i napojów owocowych oraz warzywnych .............. 175
15.5. Mikroflora żywności gotowej do spożycia .......................................... 175
15.6. Mikroflora mrożonek ........................................................................... 176
15.7. Mikroflora kiszonek ............................................................................. 176
Rozdział 16
Analiza mikrobiologiczna żywności pochodzenia zwierzęcego – mięso zwierząt rzeźnych, drobiowe oraz ryb ....... 179
Elżbieta Hać-Szymańczuk
16.1. Analiza mikrobiologiczna żywności pochodzenia zwierzęcego .......... 179
16.2. Mięso dużych zwierząt rzeźnych ......................................................... 180
16.3. Mięso drobiowe ................................................................................... 186
16.4. Ryby i owoce morza ............................................................................ 187
Rozdział 17
Analiza mikrobiologiczna żywności pochodzenia zwierzęcego – mleko i jaja ......................... 191
Elżbieta Hać-Szymańczuk
17.1. Analiza mikrobiologiczna mleka ......................................................... 191
17.2. Mikroflora mleka i przetworów ........................................................... 191
17.3. Mikroflora jaj ....................................................................................... 196
Rozdział 18
Analiza mikrobiologiczna żywności fermentowanej ............................... 201
Edyta Lipińska
18.1. Mikroorganizmy i ich rola w procesie produkcji kiszonek warzywnych ................ 201
18.2. Mikrobiologiczne psucie kiszonek ...................................................... 202
18.3. Mikroorganizmy i ich rola w procesie produkcji fermentowanych produktów mlecznych ............... 203
18.4. Badania mikrobiologiczne produktów fermentowanych ..................... 205 7
Rozdział 19
Nowoczesne metody analizy mikrobiologicznej żywności ....................... 213
Anna Bzducha-Wróbel
19.1. Szybkie testy diagnostyczne – testy API ............................................. 217
19.2. Inne testy diagnostyczne ...................................................................... 218
19.3. Identyfikacja bakterii zanieczyszczających próbki żywności z zastosowaniem testów biochemicznych API ............. 218
19.4. Pomiary zmian w środowisku wzrostu ................................................ 220
19.5. Pomiar bioluminescencyjny ATP ......................................................... 220
19.6. Pomiary fluorescencyjne ..................................................................... 221
19.7. Metody immunologiczne ..................................................................... 222
19.8. Metody oparte na analizie materiału genetycznego ............................. 224
Rozdział 20
Badanie właściwości przeciwdrobnoustrojowych .................................... 229
Katarzyna Pobiega
20.1. Metody rozcieńczeniowe ..................................................................... 229
20.2. Metody dyfuzyjne ................................................................................ 231
Rozdział 21
Podstawy wykorzystania drobnoustrojów w produkcji żywności ......... 237
Anna M. Kot
21.1. Fermentacja alkoholowa ...................................................................... 237
21.2. Fermentacja mlekowa .......................................................................... 240
21.3. Fermentacja octowa ............................................................................. 242
21.4. Fermentacja cytrynowa ........................................................................ 243
21.5. Białko mikrobiologiczne ...................................................................... 245
21.6. Oleje mikrobiologiczne ........................................................................ 245
21.7. Polisacharydy mikrobiologiczne .......................................................... 246
21.8. Pigmenty mikrobiologiczne ................................................................. 246
21.9. Witaminy mikrobiologiczne ................................................................. 247
Indeks mikroorganizmów ................................................................................ 249
Indeks tematyczny .......................................................................................... 263





















